Yer yuzida chinakam oaE~ziyurar mashinalar yaratila boshlaganiga hali 150 yil boaE~lgani yoaE~q. XIX asrning ikkinchi yarmida oaE~ziyurar mashinalar yaratish harakati Yevropa qitaE?asida shunchalik qizgaE~in tus oladiki, ular haqida batafsilroq soaE~z yuritish kattagina tadqiqotga aylanib ketadi. 1884 yilda farangistonlik Delyamar-Debutvil va Malanden oaE~zlarining harakatlanadigan konstruktsiyali mashinalarini yaratib, patent oldilar. Ammo uni koaE~proq ishlab chiqarishning uddasidan chiqish kashfiyotchilar uchun qiyin boaE~ldi. Avstriyalik Markus yogaE~och va metaldan avtomobil yaratish gaE~oyasini oldinga surdi. Ammo mualliflik huquqini oaE~z vaqtida rasmiylashtirish oson kechmasligi bois birmuncha fursat oaE~tgach, bu ishlarga uning qiziqishi soaE~nib qoladi. Hozirgi A"MersedesA" turidagi avtomobillarga ham xuddi oaE~sha paytlarda asos solingan edi. 

1885 yil olmoniyalik sarmoyador Gotrib Daymler otsiz oaE~ziyurar arava aE" benzinli motor bilan yuradigan mashina ishlab chiqarish uchun patent olishga erishadi. Xuddi oaE~sha paytlarda Daymlerning vatandoshi Karl Bents ham boshqa byuroga patent olish uchun ariza beradi. Har ikkala texnika ishqibozining arizalari ijobiy kutib olinadi va talablari qondiriladi. 

Ayrim aqidaparast kishilarning gap-soaE~zlaridan choaE~chigan Daymler oaE~ziyurar konstruktsiyaning dastlabki sinovlarini kechalari koaE~chada odamlar yurishi kamaygan paytlarda amalga oshiradi. U dastlabki mahsulotlarini oaE~z yurti Olmoniyada emas, qoaE~shni Farangistonga sota boshlaydi. Chunki oaE~sha paytlarda Kayzer Olmoniyasidagi siyosiy holat va aholining iqtisodiy ahvoli yaxshi emas edi.

A"MersedesA" soaE~zi qaerdan va qanday paydo boaE~lgan? Kunlardan bir kuni A"DaymlerA" firmasining Farangistondagi vakili Yelinik boshliqning yoniga kiradi-da:
aE" Chiqarayotgan mashinalaringiz nomini mening qizimning ismi bilan atasalaringiz yaxshi boaE~lardi, aE" degan gapni aytadi.
aE" Qizingizning ismi nima? aE" deb soaE~raydi muhandis Daymler.
aE" Mersedes, aE" deya javob beradi u.
aE" Shu nom bilan atashimizni nima bilan asoslaysiz? aE" deb soaE~raydi Daymler.
Savdogar gumashta oaE~z fikrini dalillab beradi. Uning fikriga koaE~ra, yangi mashinalar A"MersedesA" nomi bilan atalsa, bozori chaqqon boaE~larmish, raqobatbardoshlikka erisharmish va Daymlerning firmasi butun dunyoda shuhrat qozonarmish... Chunki A"MersedesA" soaE~zi samoda ham, yerda ham, suvda ham tengsiz goaE~zallik degan maaE?noni bildirarmish. Xullas, farangistonlik savdogar Daymlerni oaE~z fikriga ishontiradi. 1901 yildan eaE?tiboran mashinalar savdogarning qizi Mersedes nomi bilan chiqarila boshlanadi. 

Oradan yigirma yildan koaE~proq vaqt oaE~tib, A"DaymlerA" va A"BentsA" firmalarining egalari har ikkala firmani birlashtirishga qaror qiladilar. Shunda A"DaymlerA" firmasiga yaxshigina shuhrat keltirgan A"MersedesA" soaE~zini ham esdan chiqarmaydilar. 1926 yildan boshlab birlashgan firmaning mashinalari A"Mersedes-BentsA" degan yorliq bilan chiqarila boshlanadi. Shu bilan barobar mashinalarning emblemasi aE" tugaE~rosi ham paydo boaE~ladi: undagi uch tarafni koaE~rsatgan boaE~laklar aE" samo, yer va suvda tengsiz goaE~zal maaE?nolaridan tarkib topgan ekan.

Bugungi kunda shu turdagi mashinalarning butun jahonga mashhur boaE~lib ketganligi hech kimga sir emas.

Charos Aliqulova
aEsMaaE?rifataEt gazetasidan olindi











